background img

ỨNG DỤNG TẾ BÀO GỐC TRONG ĐIỀU TRỊ BỆNH PHỔI TẤC NGHẼN MẠN TÍNH

 

Nội dung trong bài giới thiệu về:

  • Tìm hiểu về tế bào gốc và tác động của tế bào gốc trong bệnh bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (PTNMT)
  • Một số nghiên cứu về các loại tế bào gốc trong điều trị bệnh PTNMT
  • Một số thành tựu đạt được trong việc ứng dụng tế bào gốc điều trị bệnh PTNMT

Tế bào gốc (TBG) là gì?

Tế bào gốc là các tế bào chưa biệt hóa, có thể tự tái tạo và phân chia nhiều lần. Trong những điều kiện nhất định, TBG có thể biệt hóa thành các tế bào có chức năng chuyên biệt như TBG cơ tim, TBG tuyến tụy, TBG da, TBG máu, TBG thần kinh,… Ở người, các TBG có thể được chia thành hai loại chính: tế bào gốc phôi thai và tế bào gốc trưởng thành. TBG trưởng thành được tìm thấy trong một số mô, bao gồm tủy xương, máu ngoại vi, mô mỡ, gan, thận, tim và phổi. Những TBG này góp phần vào việc sửa chữa mô và cung cấp liên tục nguồn tế bào trong suốt cuộc đời của một người.

Ưu điểm của phương pháp điều trị bằng tế bào gốc?

Ưu điểm của phương pháp này so với phương pháp điều trị truyền thống chính là tác động vào cơ chế bệnh sinh bằng phương pháp sinh học giúp trì hoãn hay đẩy lùi những tổn thương mới.

Cơ chế điều trị bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính bằng tế bào gốc?

Liệu pháp tế bào gốc điều trị dựa trên sự kích thích các tế bào gốc cư trú nội sinh hoặc điều hòa các tế bào gốc ngoại sinh để thay thế, sửa chữa các mô. Bằng chứng hiện tại cho thấy trong phổi, các tế bào gốc có thể tham gia vào sự cân bằng nội mô và tái tạo mô sau khi bị thương tổn thông qua việc ức chế đáp ứng viêm, ức chế quá trình chết tế bào theo chương trình, điều hòa miễn dịch,…

Cơ chế điều trị bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính bằng tế bào gốc bao gồm ức chế đáp ứng viêm bất thường, ức chế sự chết theo chương trình của tế bào phổi. Hiện nay, các nghiên cứu trên thế giới đang triển khai sử dụng tế bào gốc trung mô được thu nhận từ mô mỡ, tủy xương để sử dụng trong điều trị bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính.

Tác động của tế bào gốc trong bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính?

  • Yếu tố thể dịch được tiết từ TBG trung mô góp phần cải thiện BPTNMT
  • TBG trung mô có thể tạo ra 1 tác dụng bảo vệ ltrong các bệnh lý tổn thương phổi cấp thông qua điều hòa sự mất cân bằng đáp ứng miễn dịch.
  • TBG trung mô ức chế tế bào phổi chết theo chương trình

Các loại tế bào gốc trong điều trị bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (PTNMT)?

Tế bào gốc trung mô được tìm thấy tại tủy xương, mô mỡ, tủy răng và dây rốn, với khả năng nhân đôi, khả năng di chuyển tới vùng tổn thương và khả năng điều hòa miễn dịch. Ứng dụng trong y học tái tạo y văn thế giới khẳng định tế bào gốc trung mô là loại tế bào gốc có tính an toàn cao, không gây tác dụng phụ nghiêm trọng sau khi ghép.

Trong nghiên cứu của Qin và cộng sự, TBG trung mô có tác dụng giảm độc tính rõ rệt đối với bệnh lý tổn thương phổi cấp được gây ra bởi nội đốc tố. Thêm nữa, việc ghép TBG trung mô đem lại kết quả giảm biểu hiện của cytokine tiền viêm TNF-α, gồm cả trong dịch tiết phế quản và phổi, và tăng biểu hiện của cytokine kháng viêm IL-10 ở phổi.

Mô mỡ là nguồn các tế bào gốc đa năng phong phú do cấu trúc phân đoạn mạch nền. Tế bào gốc thu nhận từ mô mỡ đã được sử dụng chủ yếu trong tái tạo các cơ quan như: tái tạo cấu trúc mô mềm dưới da do chấn thương, phẫu thuật và bỏng, sửa chữa sụn ở khớp, khiếm khuyết đĩa đệm ở xương sống, tạo hình khiếm khuyết tai và mũi, phục hồi xương bị khiếm khuyết do di truyền, khối u hay chấn thương, tái cấu trúc mô mềm sau khi phẫu thuật khối u phổi.

Gần đây, Bộ y tế cũng cho thực hiện nghiên cứu về “Đánh giá an toàn và hiệu quả của liệu pháp ghép tế bào gốc trung mô từ dây rốn (TBG TM DR) trong điều trị bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD)

Một số thành tựu đạt được trong việc ứng dụng tế bào gốc điều trị bệnh PTNMT

Kết quả các nghiên cứu cho thấy sự cải thiện sau điều trị tế bào gốc ở bệnh nhân mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính về các vấn đề sau: Giảm đáp ứng viêm bất thường; Giảm khó thở; Cải thiện khả năng gắng sức, phục hồi khả năng hoạt động, tăng cường sinh lực; Cải thiện giấc ngủ; Giảm số lần nhập viện/số cơn kịch phát.

Với những thành công bước đầu của một số nghiên cứu về điều trị tế bào gốc cho các bệnh nhân mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, cùng với những bước tiến đáng kể của nền y học trên thế giới về phát triển công nghệ tế bào gốc, nhiều nhà khoa học đang tiếp tục triển khai các nghiên cứu với quy mô lớn hơn để chứng minh vai trò của tế bào gốc từ mô mỡ và tủy xương trong điều trị bệnh lý này.

Một vài nghiên cứu gần đây cho thấy sửa chữa khí phế thũng bằng TBG trung mô có thể từng phần thông qua trung gian kích thích sự tạo mạch máu và ức chế sự chết theo chương trình tế bào phổi. Schweitzer và cộng sự đã áp dụng chất ức chế VEGFR (SU5416) để thúc đẩy tình trạng khí phế thũng ở chuột suy giảm miễn dịch. Sau đó, ghép TBG trung mô làm tăng biểu hiện VEGF, thụ thể số 2 của VEGF, yếu tố tăng trưởng chuyển dạng (TGF-1), cho thấy giảm sự chết theo chương trình tế bào phổi.

Mô mỡ là nguồn cung cấp số lượng TBG trưởng thành nhiều nhất trong cơ thể và có nhiều trong cơ thể người, dễ dàng khai thác, tái tạo được. Hơn nữa, đây là nguồn tế bào có thể tự bù đắp, số lượng tế bào thu được lớn, không cần nuôi cấy để gia tăng

Trên thế giới, một số nghiên cứu đã sử dụng TBG từ mô mỡ để điều trị bệnh lý phổi cấp và mạn tính. Năm 2008, Díaz-Agero Álvarez và cộng sự báo cáo điều trị một trường hợp bệnh nhân dò khí quản trung thất do điều trị laser ung thư khí quản bằng tiêm qua nội soi TBG trung mô tự thân từ mô mỡ. Kết quả theo dõi cho thấy không có biến chứng liên quan đến liệu pháp TBG.

Đánh giá kết quả khi nội soi phế quản lại cho thấy có sự phát triển biểu mô và tái tạo mạch máu đã giúp đóng kín lỗ dò. Đến năm 2013, Tzouvelekis và cộng sự đã thực hiện  nghiên cứu sự an toàn của TBG từ mô mỡ trong xơ phổi tự phát trên 14 bệnh nhân. Trong nghiên cứu không có bất lợi nào xảy ra, không làm giảm thêm chức năng hô hấp và cải thiện chỉ số chất lượng cuộc sống trên 14 bệnh nhân này.

Năm 2014, Guoping Zheng và cộng sự tiến hành truyền TBG đồng loài từ mô mỡ cho 12 bệnh nhân ARDS. Tác giả ghi nhận có sự giảm IL6, IL8 sau 5 ngày và có cải thiện tình trạng viêm.

Với những thành công bước đầu của một số nghiên cứu về điều trị tế bào gốc cho các bệnh phổi mạn tính, cùng với những bước tiến đáng kể của nền y học trên thế giới về phát triển công nghệ tế bào gốc, nhiều nhà khoa học tiếp tục triển khai các nghiên cứu với quy mô lớn hơn để chứng minh vai trò của tế bào gốc từ mô mỡ trong điều trị các bệnh lý này: Nghiên cứu của Ross và cộng sự năm 2014 thực hiện truyền tĩnh mạch TBG tự thân từ mô mỡ trên bệnh nhân BPTNMT. Nghiên cứu của Ribeiro-Paes và cộng sự năm 2015 tiếp tục thực hiện nghiên cứu trên những BPTNMT giai đoạn 3, điều trị với liệu pháp TBG tự thân từ 2 nguồn là mô mỡ và tủy xương có so sánh với nhóm chứng. Tuy nhiên đến nay các nghiên cứu này đang trong quá trình chờ đợi kết quả.

Nghiên cứu điều trị tế bào gốc cho bệnh nhân bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính tại Việt Nam đang là hướng đi mới với nhiều triển vọng. Năm 2015, Bệnh viện Vạn Hạnh bước đầu nghiên cứu đánh giá vai trò của tế bào gốc từ mô mỡ tự thân trong điều trị bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, kết quả nghiên cứu bước đầu chưa thấy có biến cố bất lợi nào liên quan đến truyền tế bào gốc tự thân từ mô mỡ. Do đó, cần thiết tiến hành nhiều nghiên cứu để tìm kiếm một phương pháp mới có hiệu quả cho bệnh nhân bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính không đáp ứng với các điều trị tối ưu khác và làm tiền đề cho các nghiên cứu tiếp theo trong việc điều trị các bệnh lý phổi mạn tính. Liệu pháp tế bào gốc trong bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính là liệu pháp điều trị đầy hứa hẹn trong hiện tại và tương lai.

Tài liệu tham khảo:

1. Tạp chí Y học lâm sàng  ( tháng 9/2017) Ngô Quý Châu*, Chu Thị Hạnh*, Phan Thu Phương*, Nguyễn Huy Bình**,Vũ Văn Giáp*, Nguyễn Thanh Thủy* * Trung tâm Hô hấp – Bệnh viện Bạch Mai, ** Bộ môn Sinh lý – Đại học Y Hà Nội

2. https://suckhoedoisong.vn/ung-dung-te-bao-goc-trong-dieu-tri-benh-phoi-tac-nghen-man-tinh-n129138.html

3. http://bachmai.gov.vn/tin-tuc-va-su-kien/cac-ky-thuat-moi-trien-khai/5698-su-dung-te-bao-goc-trong-dieu-tri-benh-phoi-tac-nghen-man-tinh-nhung-ket-qua-buoc-dau.html

Tags Related
You may also like
Comments

Comments are closed.