background img

DINH DƯỠNG CHO BỆNH NHÂN SUY THẬN

Thận đóng vai trò như một nhà máy xử lý rác thải, loại bỏ những chất độc hại và giữ thăng bằng nước, các chất khoáng cần thiết cho cơ thể. Khi bị bệnh thận mạn, chức năng này của thận sẽ bị suy giảm. Vậy bệnh thận mạn hay suy thận mạn là tình trạng chức năng của thận bị suy giảm dưới mức bình thường. Thận không thể loại bỏ các chất thải và nước dư thừa ra khỏi cơ thể khiến chất thải và nước dư tồn đọng gây tác động tiêu cực cho người bệnh. Nếu được phát hiện sớm thì bệnh thận mạn không nguy hiểm cho người bệnh. Tuy nhiên, khi ở giai đoạn đầu, bệnh thận mạn thường không có những biểu hiện rõ rệt nên thường bệnh trở nặng đến giai đoạn suy thận thì mới được phát hiện. Những bệnh nhân bị suy thận giai đoạn cuối thường tử vong bởi không có thận phù hợp để thay hoặc do chi phí quá tốn kém để chạy thận. Chính vì vậy, một chế độ dinh dưỡng hợp lý giúp cho bệnh nhân thận mạn bảo tồn được chức năng thận và hạn chế biến chứng của bệnh. Vậy nguyên tắc dinh dưỡng dành cho người bệnh thận mạn là gì?

     I.         Người bệnh suy thận mạn nên ăn những loại thực phẩm nào?

Dưới đây là các lưu ý khi xây dựng chế độ dinh dưỡng cho người bệnh suy thận mạn.

1.    Chế độ ăn phải phù hợp giai đoạn bệnh

Chế độ ăn tiết chế là phần quan trọng trong quá trình điều trị bệnh thận mạn. Bệnh thận mạn thường được chia thành 5 giai đoạn, và mỗi một giai đoạn của bệnh sẽ quyết định chế độ ăn phù hợp.

  • Giai đoạn 1 và giai đoạn 2: Chỉ tiết chế tùy theo loại bệnh lý đi kèm như đái tháo đường, tăng huyết áp, tim mạch…;
  • Giai đoạn 3 và giai đoạn 4: Mỗi bệnh nhân bị thận mạn lại có những bệnh lý riêng biệt, chính vì vậy bệnh nhân tuân thủ theo các nguyên tắc cơ bản trong tiết chế nhưng nó không tuyệt đối đúng với nguyên tắc chung;
  • Giai đoạn 5: Giai đoạn này bệnh nhân cần phải tiến hành chạy thận hoặc ghép thận, chế độ ăn sẽ phải thay đổi để phù hợp cho quá trình điều trị.

2. Thực phẩm tốt cho người bệnh suy thận

    • Súp lơ

    Súp lơ là một loại rau có nhiều chất dinh dưỡng, bao gồm vitamin C, vitamin K và vitamin B folate. Loại rau này cũng có đầy đủ các hợp chất chống viêm như indoles và là một nguồn chất xơ dồi dào. Trong 124g súp lơ nấu chín chứa: Natri: 19mg, Kali: 176mg, Phốt pho: 40mg

    • Quả việt quất

    Quả việt quất chứa nhiều chất dinh dưỡng và là một nguồn cung cấp chất chống oxy hóa tốt. Đặc biệt, những quả mọng ngọt ngào này chứa chất chống oxy hóa được gọi là anthocyanins, có thể bảo vệ chống lại bệnh tim, một số bệnh ung thư, suy giảm trí tuệ và tiểu đường. Việt quất cũng là một món lý tưởng để đưa vào danh sách câu trả lời cho câu hỏi người bệnh thận nên ăn gì, vì loại quả này có ít natri, phốt pho và kali. Trong 148g quả việt quất tươi chứa: Natri: 1,5mg, Kali: 114mg, Phốt pho: 18mg

    • Cá chẽm

    Cá chẽm là một loại thực phẩm chất lượng cao có chứa chất béo vô cùng lành mạnh gọi là omega-3. Omega-3 giúp giảm viêm và có thể giảm nguy cơ suy giảm nhận thức, trầm cảm và lo âu. Ngoài ra, cá chẽm còn có hàm lượng phốt pho thấp hơn các loại hải sản khác. Tuy nhiên, bạn chỉ được dùng một phần nhỏ để giữ mức phốt pho trong tầm kiểm soát. Trong 85g cá chẽm nấu chín chứa: Natri: 74 mg, Kali: 279mg, Phốt pho: 211mg

    • Nho đỏ

    Nho đỏ không chỉ ngon mà còn cung cấp một lượng dinh dưỡng rất đáng kể. Nho đỏ có hàm lượng vitamin C cao và chứa các chất chống oxy hóa gọi là flavonoid, được chứng minh là có khả năng giảm viêm. Ngoài ra, nho đỏ có hàm lượng resveratrol cao, một loại flavonoid được chứng minh là có lợi cho sức khỏe tim mạch và giúp chống bệnh tiểu đường cũng như suy giảm nhận thức. Những trái cây ngọt này khá tốt với thận vì trong 75g nho chỉ chứa: Natri: 1,5mg, Kali: 144mg, Phốt pho: 15mg

    • Lòng trắng trứng

    Mặc dù lòng đỏ trứng rất bổ dưỡng nhưng cũng có lượng phốt pho khá cao nên thường không được nhắc tới khi trả lời câu hỏi người bệnh thận nên ăn gì. Vậy nên những người theo chế độ ăn kiêng dành riêng cho người bệnh thận thường chỉ ăn lòng trắng trứng. Lòng trắng trứng cung cấp một nguồn protein an toàn với thận. Lòng trắng trứng là một lựa chọn thích hợp cho những người phải trải qua quá trình chạy thận nhân tạo có nhu cầu protein cao nhưng cần phải hạn chế phốt pho. Hai lòng trắng trứng lớn (66g) chứa: Natri: 110mg, Kali: 108mg, Phốt pho: 10mg

    • Tỏi

    Những người có vấn đề về thận nên hạn chế lượng natri trong chế độ ăn, kể cả natri trong muối. Trong trường hợp này, tỏi là một sự lựa chọn tốt thay thế cho muối đối với những ai thắc mắc người bệnh thận nên ăn gì. Loại củ này giúp thêm hương vị cho món ăn và cung cấp nhiều dinh dưỡng. Tỏi là một nguồn giàu mangan, vitamin C và vitamin B6 và chứa các hợp chất lưu huỳnh có đặc tính kháng viêm. Ba tép (9g) tỏi chứa: Natri: 1,5mg, Kali: 36mg, Phốt pho: 14mg.

    • Dầu ô liu

    Dầu ô liu là nguồn cung cấp chất béo và không chứa phốt pho nên đây là một lựa chọn rất tốt cho những người mắc bệnh thận. Thực phẩm lành mạnh, giàu calo như dầu ô liu rất quan trọng với những người bệnh thận cần kiểm soát cân nặng.

    Phần lớn chất béo trong dầu ô liu là chất béo không bão hòa đơn gọi là axit oleic, có đặc tính kháng viêm. Hơn nữa, chất béo không bão hòa đơn ổn định ở nhiệt độ cao nên dầu ô liu trở thành một lựa chọn lành mạnh cho việc nấu nướng. Trong 28g dầu ô liu chứa: Natri: 0,6mg, Kali: 0,3mg, Phốt pho: 0mg

    • Bắp cải

    Bắp cải thuộc họ rau cải và chứa các vitamin, khoáng chất và các hợp chất thực vật mạnh mẽ. Đây là nguồn vitamin K, vitamin C và vitamin B dồi dào. Hơn nữa, bắp cải cung cấp chất xơ không hòa tan, một loại chất xơ giúp hệ thống tiêu hóa của bạn khỏe mạnh bằng cách thúc đẩy chuyển động ruột thường xuyên. Lượng kali, phốt pho và natri trong bắp cải rất thấp. Trong 70g bắp cải có chứa: Natri: 13mg, Kali: 119mg, Phốt pho: 18mg

    • Ớt chuông

    Ớt chuông chứa một lượng chất dinh dưỡng dồi dào nhưng lại ít kali hơn nhiều loại rau khác. Những quả ớt có màu rực rỡ này chứa đầy vitamin C chống oxy hóa mạnh mẽ. Một quả ớt chuông 74g cung cấp tới 158% lượng vitamin C cần thiết mỗi ngày. Ớt chuông cũng cung cấp vitamin A, một chất dinh dưỡng quan trọng cho chức năng miễn dịch, thường bị tổn thương ở những người bị bệnh thận. Một quả ớt chuông 74g chứa: Natri: 3 mg, Kali: 156 mg, Phốt pho: 19 mg

    • Củ cải

    Củ cải là một loại rau có thể bổ sung vào chế độ ăn uống dành cho người bị bệnh thận vì củ cải có rất ít kali và phốt pho nhưng có nhiều chất dinh dưỡng quan trọng khác. Củ cải là nguồn cung cấp vitamin C, một chất chống oxy hóa được chứng minh là làm giảm nguy cơ bệnh tim và đục thủy tinh thể. Ngoài ra, vị cay của củ cải cũng giúp bổ sung hương vị cho các món ăn natri thấp. Trong 58g củ cải thái lát chứa: Natri: 23mg, Kali: 135mg, Phốt pho: 12mg

       II.         Thức ăn người bệnh suy thận mạn không nên ăn gì?

    Đối với những bệnh nhân thận mạn, nguyên nhân gây nên tình trạng suy dinh dưỡng là do ăn uống không đủ chất (chán ăn, kiêng khem quá nhiều, hạn chế quá nhiều protein..), rối loạn chuyển hóa, rối loạn hormone, các bệnh lý tiêu hóa…Bệnh nhân thận mạn thường được khuyên giảm đạm trong chế độ ăn. Tuy nhiên, tùy vào mức độ bệnh, chế độ ăn giảm đạm của mỗi đối tượng cũng sẽ khác nhau. Bệnh nhân bị suy thận nặng, phải tiến hành lọc máu mới thực hiện chế độ ăn giảm đạm. Còn đối với những bệnh nhân bị suy thận nhẹ, cần tăng lượng đạm nhiều hơn so với những người bình thường. Để giúp làm giảm tần suất và tăng hiệu quả của các biện pháp thay thế thận (lọc máu chu kỳ) cũng như tránh các biến chứng nguy hiểm ở người suy thận giai đoạn cuối, người bệnh cần có một chế độ ăn uống đặc biệt. Có thể nói, thận là “cửa ngõ” của cơ thể với vai trò cực kỳ quan trọng là đảm bảo hằng định nội môi cho cơ thể thông qua việc đào thải các chất độc và đảm bảo cân bằng nước và các chất điện giải qua con đường nước tiểu. Khi thận bị suy, các chức năng này bị mất nên bệnh nhân phải được điều trị bằng các biện pháp thay thế thận như lọc máu chu kỳ, lọc màng bụng để loại bỏ các độc chất và lượng nước dư thừa trong máu. Sau đây là một số điểm mà bệnh nhân suy thận giai đoạn cuối cần chú ý khi ăn uống. Năng lượng, chất béo, chất đạm, phospho, nước, kali, chất khoáng, muối và vitamin là các vấn đề cần tiết chế ở người mắc bệnh thận mạn, cụ thể:

    • Kali, phospho

    Cần thải bớt 2 chất này khi chế biến thực phẩm bằng cách cắt nhỏ, ngâm thực phẩm trong nước, nên nấu vài lần rồi bỏ nước trước khi ăn. Những loại hoa quả giàu kali như xoài, chuối, bí đỏ…., thức ăn từ sữa như bánh sữa, sữa chua…, các loại phô mai, nội tạng động vật như gan, thận… cũng nên hạn chế sử dụng trong chế độ ăn của người bị bệnh thận mạn.

    • Nước

    Cần đảm bảo cơ thể luôn cân bằng đủ lượng nước cần thiết. Ở giai đoạn sớm của bệnh, không cần phải hạn chế nước. Cần hạn chế lượng nước khi bệnh nhân có biểu hiện phù nhiều, đi tiểu ít. Hạn chế dùng những thức ăn nhiều nước như cháo, kem, súp, canh… Khi bệnh nhân bị tiêu chảy, mất nước, nôn mửa thì cần phải uống đủ nước để bù.

    • Canxi

    Người bệnh thận mạn không nên ăn nhiều thức ăn giàu canxi như nghêu, tôm, cua…

    • Muối

    Bệnh nhân thận mạn không được ăn mặn, thận sẽ phải hoạt động nhiều hơn khi ăn nhiều muối, chỉ nên ăn 2-4 g muối/ ngày.

    • Chất béo

    Bệnh nhân thận mạn nên giảm cholesterol và acid béo bão hòa trong mỡ động vật vì bệnh nhân có thể có nguy cơ cao bị rối loạn chuyển hóa lipid, xơ vữa động mạch đồng thời xảy ra các biến chứng liên quan đến tim mạch khiến tình trạng bệnh thêm nặng nề hơn. Nên tăng cường ăn các loại thực phẩm, các loại dầu ăn chứa nhiều acid béo không no và omega 3.

    • Năng lượng

    Gồm 3 thành phần chính với tỷ lệ các thành phần như sau: bột đường (50-60%), chất béo (25-30%), đạm (<10% tổng năng lượng). Năng lượng cung cấp cho bệnh nhân thận mạn tương đương như người bình thường (30-35 kcal/kg). Cơ thể phải sử dụng protein từ cơ bắp làm sinh ra nhiều chất thải nito khiến cho thận phải làm việc nhiều hơn khi cơ thể bạn không được cung cấp đủ năng lượng.

    • Protein (chất đạm)

    Đây là thành phần dinh dưỡng vô cùng quan trọng. Thiếu đạm, bệnh nhân dễ bị mắc thêm các bệnh phối hợp khác và có nguy cơ tử vong. Tuy nhiên, ure bị ứ đọng do sự thoái biến của protein ở những bệnh nhân bị suy thận sẽ khiến cho tình trạng bệnh thêm nặng nề. Chính vì vậy, khi mắc bệnh thận mạn ở giai đoạn 3-4 cần hạn chế đạm, ở mức khoảng 0,6-0,8 g/kg/ngày. Nên kết hợp cả hai loại protein: protein chất lượng cao và protein chất lượng thấp. Protein (chất đạm) là thành phần dinh dưỡng vô cùng quan trọng tránh nguy cơ tử vong

    • Vitamin

    Do chế độ ăn kiêng khem nên nhiều người thận mạn bị thiếu vitamin, đặc biệt là các loại protein tan trong nước. Việc bổ sung vitamin là cần thiết. Tuy nhiên, người bệnh không nên tự ý mua các loại thuốc bổ để bổ sung vitamin vì nó có thể có thành phần gây hại cho bệnh nhân thận mạn.Khi chế độ dinh dưỡng tiết chế cho thấy có hiệu quả – nghĩa là các chỉ số xét nghiệm đã nằm trong ngưỡng cho phép – thì nên thay đổi thực đơn, thêm nhiều gia vị phong phú, nhiều màu sắc, nhằm kích thích người bệnh ăn ngon miệng hơn.Chế độ dinh dưỡng với bệnh nhân thận mạn rất quan trọng, chính vì vậy, cần phải nắm rõ và thực hiện những nguyên tắc dinh dưỡng cơ bản để bảo tồn chức năng của thận đồng thời hạn chế những nguy cơ biến chứng của bệnh có thể xảy ra.

    Nguồn: Ban biên tập NAVITA

    Tham khảo
    1. https://www.vinmec.com/vi/tin-tuc/thong-tin-suc-khoe/dinh-duong-cho-nguoi-benh-man-truoc-chay/

    2. https://www.vinmec.com/vi/tin-tuc/thong-tin-suc-khoe/nguyen-tac-dinh-duong-chung-cho-nguoi-benh-man/

    3. https://thananplus.vn/che-do-dinh-duong-cho-nguoi-bi-suy-than-man.html

    4. https://caodangyduochochiminh.vn/tin-tuc-y-duoc/benh-suy-than-nen-an-gi-va-khong-nen-an-gi-c23622.html

    5. https://blog.adayroi.com/suy-than-nen-an-gi-che-do-dinh-duong-cho-nguoi-benh-than-do-1-4-d7650

    6. http://www.fsi.org.vn/cate/994_6028/che-do-dinh-duong-cho-benh-nhan-suy-than-phai-loc-mau.html

    7. https://hellobacsi.com/song-khoe/dinh-duong/nguoi-benh-than-nen-an-gi/

    8. https://shop.navita.life

    9. www.navita.life

    10. https://suckhoe.news

    Tags Related
    You may also like
    Comments

    Comments are closed.